एक महिना बितिसक्दा पनि अधिकांश परिवार भविष्यप्रति अन्योलमा छन् । अस्थायी व्यवस्थापन कहिलेसम्म रहने, स्थायी बसोबासको समाधान कहिले हुने र दैनिक जीविकोपार्जन कसरी गर्ने भन्ने प्रश्न अझै अनुत्तरित छ । होल्डिङ सेन्टरमा बसिरहेका सुकुम्बासीहरूको एउटै आग्रह छ, ‘हामीलाई केवल आश्रय मात्र होइन, बाँच्न सक्ने वातावरण चाहिएको छ । ग्यास सकिएको छ, पैसा छैन । अब खाना कसरी पकाउने भन्ने प्रश्नको जवाफ सम्बन्धित निकायले दिनुपर्छ।’
कोहलपुर, जेठ २८ वैशाख २६ गते बिहानदेखि खाली गराइएको क्षेत्रका भूमिहीन दलित तथा भूमिहीन सुकुम्बासीहरूलाई तत्काल अस्थायी बसोबासको व्यवस्था गर्न कोहलपुर नगरपालिकाले होल्डिङ सेन्टरमा राखेको एक महिना बितिसकेको छ । तर, होल्डिङ सेन्टरमा बसिरहेका परिवारहरू अहिले दैनिक जीवन धान्नै कठिन हुने अवस्थाबाट गुज्रिरहेका छन् ।
उनीहरूको सबैभन्दा ठूलो समस्या अहिले खाना पकाउने माध्यमको अभाव बनेको छ । सुरुमा प्रयोग गरिएको ग्यास सकिएपछि नयाँ ग्यास भर्ने पैसा नभएको र वैकल्पिकरूपमा दाउरा वा आगो बाल्नसमेत अनुमति नपाएको उनीहरूको गुनासो छ । होल्डिङ सेन्टरमा बसिरहेका सुकुम्बासीहरू भन्छन्, ‘ग्यास सकियो, पैसा छैन । आगो बाल्न पाइँदैन भनिएको छ । अब के पकाउने सरकार ?’ उनीहरूका अनुसार स्वास्थ्य परीक्षण भने नियमितरूपमा भइरहेको छ । तर दैनिक जीवनका आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्न कठिन भइरहेको छ । नगरपालिकाले सुरुआती चरणमा एउटा झुल उपलब्ध गराए पनि त्यसबाहेक अन्य आवश्यक सामग्रीको पर्याप्त व्यवस्था नभएको उनीहरूको भनाइ छ ।
होल्डिङ सेन्टरमा बस्दै आएका परिवारहरूले खानेकुराको अभाव मुख्य समस्याका रूपमा रहेको बताएका छन् । रोजगारी गुमेका कारण आयस्रोत बन्द भएको र परिवार चलाउन समस्या भइरहेको उनीहरू बताउँछन् । ‘पहिला जहाँ बसिरहेका थियौं, त्यहीँ आसपास मजदुरी गरेर गुजारा चलाउँथ्यौं । अहिले यहाँ आएपछि काममा फर्किन सकेका छैनौं,’ एक सुकुम्बासीले भने, ‘दैनिक कमाएर खाने परिवारका लागि एक महिना कामविहीन बस्नु निकै कठिन भएको छ ।’ होल्डिङ सेन्टरमा बसिरहेका अधिकांश परिवार ज्यालादारी मजदुरी, ठेला चलाउने, साना व्यापार वा असंगठित क्षेत्रमा श्रम गरेर जीविकोपार्जन गर्दै आएका थिए । अस्थायी स्थानान्तरणपछि उनीहरूको नियमित आय बन्द भएको छ ।
बसोबासको व्यवस्थापन पनि चुनौतीपूर्ण देखिएको छ । एउटै कोठामा तीनदेखि चार परिवारसम्म बस्न बाध्य भएको सुकुम्बासीहरू बताउँछन् । सीमित ठाउँमा धेरै परिवार बस्दा गोपनीयता, सरसफाइ तथा बालबालिकाको स्वास्थ्यमा समेत असर परेको उनीहरूको भनाइ छ । होल्डिङ सेन्टरमा अहिले विभिन्न स्थानबाट स्थानान्तरण गरिएका परिवारहरू बस्दै आएका छन् । प्राप्त विवरण अनुसार दिपशिखा क्षेत्रबाट १४ परिवारका ३४ जना र नयाँ बसपार्क क्षेत्रबाट १०० परिवारका २८० जना यहाँ बसिरहेका छन् । पुरानो बसोबास क्षेत्रका थप दुई परिवार समेत होल्डिङ सेन्टरमा आश्रित छन् ।
यसरी कुल एक सयभन्दा बढी परिवार अस्थायी व्यवस्थापनमा रहेको देखिन्छ । उनीहरूको अपेक्षा तत्काल राहतभन्दा पनि सम्मानजनक र दीर्घकालीन समाधान रहेको छ । भूमिहीन दलित तथा भूमिहीन सुकुम्बासीहरूको अस्थायी व्यवस्थापनका लागि स्थापना गरिएको होल्डिङ सेन्टर सुरुआतमा तत्कालीन आवश्यकता पूरा गर्ने माध्यम बने पनि समय लम्बिँदै जाँदा यहाँका समस्या सतहमा आउन थालेका छन् । विशेषगरी खाद्यान्न, खाना पकाउने इन्धन, भीडभाडयुक्त बसोबास र रोजगारीको अभावले सुकुम्बासीहरूको दैनिकी कष्टकर बन्दै गएको छ । होल्डिङ सेन्टरमा रहेका महिलाहरूका अनुसार बालबालिकाको खानपान व्यवस्थापन झन् चुनौतीपूर्ण बनेको छ । नियमित आम्दानी नहुँदा आवश्यक खाद्य सामग्री किन्ने अवस्था छैन । राहतका रूपमा प्राप्त सामग्रीले पनि लामो समय धान्न नसकेको उनीहरू बताउँछन् ।
सुकुम्बासीहरूका अनुसार अहिलेको सबैभन्दा तत्काल सम्बोधन गर्नुपर्ने विषय खाना पकाउने व्यवस्था हो । ग्यास सकिएपछि नयाँ सिलिन्डर भर्ने खर्च जुटाउन नसकिएको र आगो बाल्न प्रतिबन्ध लगाइएकाले दैनिक खाना पकाउनै समस्या भइरहेको उनीहरू बताउँछन् । स्थानीय तहले उनीहरूको स्वास्थ्य अवस्थाप्रति चासो देखाउँदै नियमित स्वास्थ्य परीक्षणको व्यवस्था गरेको भए पनि जीवन निर्वाहसँग प्रत्यक्ष जोडिएका विषयमा थप ध्यान दिनुपर्ने माग उठ्न थालेको छ । होल्डिङ सेन्टरमा आश्रित परिवारहरू भन्छन्, ‘हामीलाई सुरक्षित स्थानमा राखिएको छ, त्यसका लागि धन्यवाद छ । तर यहाँ बसिरहेका परिवारको वास्तविक समस्या पनि बुझ्नुपर्छ । खाना, ग्यास र रोजगारीको समस्या समाधान नभएसम्म हाम्रो दैनिकी सहज हुन सक्दैन ।’
एक महिना बितिसक्दा पनि अधिकांश परिवार भविष्यप्रति अन्योलमा छन् । अस्थायी व्यवस्थापन कहिलेसम्म रहने, स्थायी बसोबासको समाधान कहिले हुने र दैनिक जीविकोपार्जन कसरी गर्ने भन्ने प्रश्न अझै अनुत्तरित छ । होल्डिङ सेन्टरमा बसिरहेका सुकुम्बासीहरूको एउटै आग्रह छ, ‘हामीलाई केवल आश्रय मात्र होइन, बाँच्न सक्ने वातावरण चाहिएको छ । ग्यास सकिएको छ, पैसा छैन । अब खाना कसरी पकाउने भन्ने प्रश्नको जवाफ सम्बन्धित निकायले दिनुपर्छ ।’
एउटै कोठामा चार/पाँच परिवार, गर्मीमा सकस
होल्डिङ सेन्टरमा आश्रय लिइरहेका भूमिहीन दलित तथा भूमिहीन सुकुम्बासीहरूले साँघुरो बसोबासका कारण चर्को गर्मीमा निकै सास्ती खेप्नुपरेको बताएका छन् । एउटै कोठामा चारदेखि पाँच परिवारसम्म बस्न बाध्य हुँदा दैनिक जीवन कष्टकर बनेको उनीहरूको गुनासो छ ।
सुकुम्बासीहरूका अनुसार परिवारका सदस्य, लत्ताकपडा र दैनिक प्रयोगका सामग्री सबै एउटै कोठामा राख्नुपर्दा बस्न, सुत्न र बालबालिकाको हेरचाह गर्न समस्या भइरहेको छ । गर्मी बढेसँगै कोठाभित्रको तापक्रम अत्यधिक हुने भएकाले दिनभरि बस्न कठिन हुने उनीहरू बताउँछन् । ‘दिनभरि कोठाभित्र बस्न सकिँदैन । राति पनि धेरै मानिस एउटै ठाउँमा सुत्नुपर्दा गर्मीले निद्रा लाग्दैन,’ एक सुकुम्बासीले गुनासो गरे । उनका अनुसार साना बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिकलाई गर्मीका कारण झन् बढी समस्या भइरहेको छ । होल्डिङ सेन्टरमा रहेका परिवारहरूका अनुसार व्यक्तिगत गोपनीयताको समस्या पनि उत्तिकै छ । एउटै कोठामा धेरै परिवार बस्दा महिलाहरू, किशोरीहरू र बालबालिकालाई असहज हुने गरेको उनीहरू बताउँछन् ।
सुकुम्बासीहरूले अस्थायी व्यवस्थापन आवश्यक भए पनि न्यूनतम मानवीय सुविधा सुनिश्चित गर्न सम्बन्धित निकायको ध्यानाकर्षण गराएका छन् । वैशाख २६ गतेदेखि होल्डिङ सेन्टरमा बस्दै आएका उनीहरू एक महिनाभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि भीडभाडयुक्त कोठामै जीवन गुजार्न बाध्य छन् । गर्मी बढ्दै जाँदा समस्या थप गम्भीर बन्दै गएको उनीहरूको भनाइ छ ।
हाइवे राष्ट्रिय दैनिकको युटुब च्यानल (highwaypostdaly) सब्सक्राइब गर्नुहोस् । हामी वास्तवीक, जानकारीमूलक र रोचक भिडियोहरु राख्ने गर्छौ ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस
