नेपालगन्जमा दैनिक ७० लाख लिटर पानी खपत

कारकाँदोको ट्यांकीको क्षमता ४ लाख २० हजार लिटर रहेको छ भने आलानगर, बागेश्वरी र पुरैना ट्यांकी प्रत्येकको क्षमता ४ लाख ५० हजार लिटर छ । यी संरचनाबाट सहरका विभिन्न क्षेत्रमा पानी आपूर्ति हुँदै आएको छ । धेरै उपभोक्ताले अझै ट्युबेल पानीमा निर्भर छन् । घरमा शुद्ध प्रशोधित पानी जडान नगर्ने प्रवृत्ति छ, जसले दीर्घकालीन स्वास्थ्य जोखिम बढाउँछ ।

---

नेपालगन्ज, जेठ २७ नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकामा खानेपानीको दैनिक माग निरन्तर बढ्दै गएको छ । नेपालगन्ज खानेपानी संस्थान शाखा कार्यालयका अनुसार यहाँ दैनिक करिब ७० लाख लिटर पानी खपत हुने गरेको छ भने प्रणालीमा करिब १ करोड लिटर पानी मौज्दात रहने व्यवस्था छ । तर वितरण प्रणाली, घरघरमा जडान र उपभोक्ताको व्यवहारका कारण करिब ३० लाख लिटर पानी भने दैनिकरूपमा प्रयोगमा नआइ खेर जाने अवस्था रहेको संस्थानले जनाएको छ ।

खानेपानी संस्थान नेपालगन्ज शाखाका तथ्यांकअनुसार करिब ६ हजार उपभोक्ताको घरमा मात्र संस्थागतरूपमा पानी आपूर्ति पुगिरहेको छ । उपमहानगरपालिकाका २३ वटै वडामध्ये सिद्धार्थदेखि क्याम्पस क्षेत्रसम्म, फुलटेक्र–सुर्खेत रोड हुँदै मानपुर सीमासम्म पानी वितरण विस्तार गरिएको छ । तर सबै बस्तीमा समानरूपमा शुद्ध र नियमित आपूर्ति सुनिश्चित गर्न अझै चुनौती कायम रहेको देखिन्छ । नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाअन्तर्गत हाल चारवटा प्रमुख पानी ट्यांकी सञ्चालनमा छन् । कारकाँदोको ट्यांकीको क्षमता ४ लाख २० हजार लिटर रहेको छ भने आलानगर, बागेश्वरी र पुरैना ट्यांकी प्रत्येकको क्षमता ४ लाख ५० हजार लिटर छ । यी संरचनाबाट सहरका विभिन्न क्षेत्रमा पानी आपूर्ति हुँदै आएको छ । तर बढ्दो जनसंख्या र अव्यवस्थित जडानका कारण माग र आपूर्तिबीच सन्तुलन कायम राख्न चुनौती थपिएको छ ।

संस्थानका अनुसार ट्युबेलबाट पानी निकालेर वितरण गर्ने प्रणाली अझै पनि प्रमुख स्रोतका रूपमा छ । यसका कारण धेरै उपभोक्ताले शुद्ध प्रशोधित पानी जडान नगरेको पाइएको छ । घर निर्माणको सुरु चरणमै नल्काको पानी प्रयोग गर्ने परम्परा रहेकाले सुरक्षित पानीको पहुँच सीमित भएको देखिन्छ । विशेषज्ञहरूका अनुसार ट्युबेल पानीमा विभिन्न खनिज तथा सम्भावित प्रदूषण हुन सक्ने भएकाले दीर्घकालीनरूपमा स्वास्थ्य जोखिम बढ्ने सम्भावना रहन्छ । राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार नेपालगन्जको कुल जनसंख्या १ लाख ६४ हजार ४४४ छ । जसमा पुरुष ८२ हजार ७५५ र महिला ८१ हजार ६८९ छन् । कुल घरधुरी संख्या ३४ हजार ५६५ रहेको तथ्यांकले देखाउँछ । तर संस्थागतरूपमा सुरक्षित पानी पाउने घरधुरी भने अत्यन्तै कम रहेको छ, जसले दीर्घकालीन सार्वजनिक स्वास्थ्य चुनौतीलाई संकेत गर्दछ ।

खानेपानी संस्थान नेपालगन्ज शाखा प्रमुख हरिकुमार श्रेष्ठका अनुसार दैनिक आपूर्ति र उपभोक्ता मागबीच सन्तुलन कायम गर्न निरन्तर प्रयास भइरहेको छ । उनले वितरण प्रणाली सुधार र उपभोक्ता विस्तारलाई संस्थाको प्रमुख प्राथमिकता बताए । ‘हामीसँग दैनिक करिब १ करोड लिटर पानी मौज्दात हुने प्रणाली छ, तर वितरण र उपभोक्ता जडानको अवस्थाका कारण सबै पानी प्रभावकारीरूपमा प्रयोग हुन सकिरहेको छैन,’ प्रमुख श्रेष्ठले भने । उनका अनुसार केही पानी संरचनागत चुहावट, केही अनियमित जडान र केही उपभोक्ताको असावधानीका कारण उपयोगमा आउन सकिरहेको छैन ।

उनले थपे, ‘धेरै उपभोक्ताले अझै ट्युबेल पानीमा निर्भर छन् । घरमा शुद्ध प्रशोधित पानी जडान नगर्ने प्रवृत्ति छ, जसले दीर्घकालीन स्वास्थ्य जोखिम बढाउँछ । हामी सुरक्षित खानेपानी प्रयोग गर्न सबैलाई प्रोत्साहित गरिरहेका छौँ ।’ संस्थानका प्राविधिकहरूका अनुसार पुराना पाइपलाइन, अनियोजित शहरी विस्तार र जनसंख्या वृद्धिका कारण वितरण प्रणालीमा दबाब बढ्दै गएको छ । विशेषगरी गर्मी याममा पानीको माग अत्यधिक बढ्ने भएकाले व्यवस्थापन झन् चुनौतीपूर्ण हुने गरेको छ ।

स्थानीयवासीका अनुसार केही क्षेत्रमा नियमित पानी आपूर्ति भए पनि धेरै बस्तीमा अझै पनि ट्युबेल वा निजी स्रोतमा निर्भरता कायम छ । यसले सुरक्षित पानीमा समान पहुँचको प्रश्न उठाएको छ । विशेषज्ञहरूले सुरक्षित खानेपानीको अभावले हैजा, झाडापखाला, टाइफाइड जस्ता रोगको जोखिम बढाउने चेतावनी दिँदै आएका छन् । उनीहरूका अनुसार दीर्घकालीन समाधानका लागि वितरण प्रणाली आधुनिकीकरण, पाइपलाइन विस्तार र उपभोक्ता सचेतना अभियान आवश्यक छ ।

नेपालगन्जमा बढ्दो सहरीकरणसँगै खानेपानीको माग पनि तीव्र गतिमा बढ्दै गएको छ । तर उपलब्ध स्रोत र व्यवस्थापन प्रणालीबीचको असन्तुलनले भविष्यमा थप चुनौती सिर्जना गर्न सक्ने संकेत देखिएको छ । संस्थानले आगामी दिनमा वितरण क्षमता विस्तार र गुणस्तर सुधारलाई प्राथमिकतामा राखेर काम गर्ने जनाएको छ ।