अवध क्षेत्रको बाँकेमा मिथिलावासी

यो संख्या निरन्तर बढ्दै गएको छ, जुन बेला बेला हुने मैथिल समुदायका विभिन्न सांस्कृतिक पर्वहरू देखिन्छ । यहाँ विभिन्न समाज पनि क्रियाशील छन्, तिनले आफ्ना संस्कृति संरक्षणका लागि पहल गर्दै आएका छन् । त्यसमध्येको एक हो, चित्रगुप्त सेवा समाज ।

बाँके, मंसिर २८ लुम्बिनी प्रदेशको बाँके जिल्ला अवधवासीको बाहुल्य क्षेत्र मानिन्छ, तर यहाँ मिथिलावासीको पनि उल्लेख्य बसोबास छ भनेर धेरैलाई थाहा छैन । हिजोआज होइन, नेपालगन्ज आसपासका क्षेत्रमा एक सय ५० वर्षदेखि मिथिलावासीको बसोबास छ । आफ्ना संस्कृति र रहनसहनलाई संरक्षण गर्दै मिथिलावासी त्यहाँ बसोबास गर्दै आएका छन् ।

यो संख्या निरन्तर बढ्दै गएको छ, जुन बेला बेला हुने मैथिल समुदायका विभिन्न सांस्कृतिक पर्वहरू देखिन्छ । यहाँ विभिन्न समाज पनि क्रियाशील छन्, तिनले आफ्ना संस्कृति संरक्षणका लागि पहल गर्दै आएका छन् । त्यसमध्येको एक हो, चित्रगुप्त सेवा समाज ।

मैथलीको कायस्त समुदायभित्र चित्रगुप्तलाई विद्याको देउता मानेर मानिन्छ । बर्सेनि त्यसको पूजाआजा हुँदै आएको छ । नेपालगन्ज–८ निवासी पूर्वसहप्राध्यापक तथा मंगलप्रसाद महिला कलेजका प्रार्चाय रवीन्द्र कर्ण भन्छन्, ‘चित्रगुप्तलाई हामीले ‘कलम द्वात’ भनेर कलम र मसीको पूजा गर्छौँ, त्यो दिन लेख्ने पढने हुँदैन । तीस वर्षदेखि निरन्तर बागेश्वरी परिसरमा रहेको चित्रगुप्तको मन्दिरमा पूजा गर्दै आएका छौँ । चित्रगुप्त सेवा समाज गठन भएको चार वर्ष भएको छ ।’

सहप्राध्यापक कर्णका अनुसार पहिले घर–घरमा पूजा हुने गर्थ्यो, पछिल्लो समय एक ठाउँमा भेला भएर पूजाआजा गर्ने गरिएको छ । काठमाडौँ र जनकपुर क्षेत्रमा चित्रगुप्तका ठूलाठूला मन्दिरसमेत छन् । यसबाहेक छठ, जितिया, सामाचकेवा, फगुवा, दशहरा, दीपावलीलगायत पर्वको संरक्षण तथा सम्वद्र्धन गर्दै आइएको

पूर्वसहप्राध्यापक कर्णले बताए । मैथिली संस्कृतिमा उत्तिकै महत्वका साथ मनाइने सामचकेवा र जीतिया पर्व भने यहाँ घरमा मात्रै सीमित रहेको बताए । ‘वर्षौँ पहिले हजुरबुबा नेपालगञ्ज आएको र त्यतिबेलाको नेपालगञ्ज अहिले जस्तो थिएन । मेरो बुबा चन्द्रपतिलाल कर्ण महेन्द्र माध्यमिक विद्यालयका संस्थापक हुनुहुन्थ्यो । मेरो जन्म २०१५ सालमा यहीँ भयो । यहाँ मैथली समुदायभित्रका कर्णपरिवारका करिब ५० घर छन् । बाँकेमा खासगरी कर्ण, यादव, साह, दास, ठाकुर, मल्लिक, महतो, श्रीवास्तव, सक्सेनालगायतका सात सयभन्दा बढी घरपरिवार छन्,’ कर्णले भने ।

शिक्षक वीरेन्द्र यादव नेपालगञ्जबाहेक कोहलपुर, खजुरा, राप्तीसोनारी र केही नरैनापुरमासमेत मैथिलीभाषिको बसोबास उल्लेख्य रहेको बताउँछन् । वर्षौँ पहिले शिक्षा, स्वास्थ्य, नापी, पशु स्वास्थ्य, शिक्षकलगायत कामका सिलसिलामा मैथलीभाषी यहाँ आएको र पछि यतै बस्न थालेको उनको भनाइ छ ।
पूर्वी नेपालको बारा, सर्लाही, सिराहा, सप्तरी, धनुषाको जनकपुरधामलगायतका मैथलीभाषीको यहाँ उल्लेख्य बसोबास छ । नेपालगन्जको वडा नं १५ स्थित बुलबुलियामा मैथिलीवासी धेरै रहेको शिक्षक यादव बताउँछन् । रासस