‘माछा धेरै भेटिन्छ’ वा ‘दाउरा सजिलै पाइन्छ’ भनेर नजानूस् नदी तथा खोलामा

राप्तीसोनारी, असोज ३ 

पछिल्ला चार दिनदेखि निरन्तर भइरहेको वर्षाले बाँके जिल्लाका नदीखोलामा पानीको बहाव अस्वाभाविक रूपमा बढ्दै गएको छ । राप्ती नदी, डुडुवा खोलो, किरण नाला, मानखोलालगायतका जलस्रोतहरू सामान्यभन्दा बढी पानीले भरिएका छन् । मौसमविद्हरूले दसैंसम्म नै वर्षा जारी रहने सम्भावना व्यक्त गरेपछि जोखिम अझ बढ्ने अनुमान गरिएको छ । यस्तो अवस्थामा नागरिकलाई उच्च सतर्कता अपनाउन प्रशासन र सुरक्षा निकायहरूले अपील गरेका छन् ।
वर्षा सुरु भएलगत्तै नदी र खोलामा पानी बढ्नु सामान्य प्रक्रिया भए पनि निरन्तर र भारी वर्षाले बस्तीहरूमा चिन्ता थपेको छ । स्थानीय बासिन्दाले अनुभव गरेका छन् कि वर्षा रोकिँदा केहीबेरका लागि बहाव घटे जस्तो देखिए पनि अकस्मात बढ्ने सम्भावना उच्च हुन्छ । यसरी अचानक आउने पानीले दाउरा संकलन गर्ने, माछा मार्ने वा अन्य कामका लागि नदीतर्फ जानेहरूलाई ठुलो जोखिममा पार्ने गर्दछ । विगतका वर्षहरूमा यस्तै अवस्थामा अकालमा ज्यान गुमाउने घटनाहरू दोहोरिएको हुँदा अहिलेको अवस्था बेवास्ता गर्न नहुने चेतावनी अधिकारीहरूले दिएका छन् ।

स्थानीयहरूको दैनिकीमा नदीखोलाको ठूलो भूमिका छ । दाउरा संकलनदेखि माछा मार्ने कामसम्म दैनिक जीवनमा यसले योगदान पुर्‍याउँछ । तर वर्षातमा यी गतिविधि नै सर्वाधिक खतरनाक बन्ने गर्छन् । भित्री बहाव तीव्र हुने भएकाले बाहिरबाट शान्त देखिने पानीभित्र घातक धार बसिरहेको हुन्छ । यस्तो धारले केही क्षणमै मानिसलाई बगाएर लैजान सक्छ भन्ने चेतावनी सुरक्षा निकायले सार्वजनिक गरेको छ । प्रलोभनमा नपरी जोखिमपूर्ण स्थानतर्फ नजान आग्रह गरिएको छ । विशेष गरी ‘माछा धेरै भेटिन्छ’ वा ‘दाउरा सजिलै पाइन्छ’ भन्ने सोचका कारण नदी किनारतर्फ आकर्षित हुनेहरूलाई प्रशासनले सचेत गराएको छ । यस्ता क्रियाकलापले व्यक्तिगत मात्र होइन, सामुदायिक दुर्घटना निम्त्याउने भएकाले तत्कालै रोक्नुपर्ने जोड दिइएको छ ।

साथै बालबालिका र युवाप्रति विशेष ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ । वर्षातको समयमा बालबालिकाले नदी किनार वा पुल–पुलियामुनि खेल्ने, पौडी खेल्ने बानीले दुर्घटनाको सम्भावना बढाउँछ । त्यस्तै, युवाहरू साहसिक देखाउने मनसायले जोखिमपूर्ण काम गर्ने प्रवृत्तिले दुर्घटना निम्त्याउन सक्ने भएकाले परिवारका सदस्यलाई समयमै सचेत गराउन प्रशासनले अपिल गरेको छ । बाँके प्रशासन कार्यालयले सम्भावित जोखिम न्यूनीकरणका लागि तयारी मिलाइसकेको जनाएको छ । उद्धार कार्यका लागि स्थानीय तह, प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बललाई सतर्क रहन निर्देशन दिइएको छ । आपतकालीन अवस्थामा नागरिकलाई तत्काल नजिकैको सुरक्षा निकायलाई खबर गर्न अनुरोध गरिएको छ । प्रशासनको भनाइमा, ‘समयमै खबर पाउँदा उद्धार कार्य सजिलो हुन्छ, ढिलाइ गर्दा जोखिम थपिन्छ ।’

यद्यपि प्राकृतिक प्रकोपलाई रोक्न सकिँदैन, तर दुर्घटनालाई कम गर्न सजगता अत्यावश्यक हुने विशेषज्ञहरूको भनाइ छ । उनीहरूका अनुसार सतर्कता भनेको जोखिमपूर्ण स्थानमा नजानु, बालबालिकालाई नियन्त्रणमा राख्नु र प्रशासन तथा सुरक्षा निकायसँग निरन्तर सम्पर्कमा रहनु हो । सजगता अपनाउन सके धेरै मानवीय क्षति टार्न सकिने भएकाले हरेक नागरिकले आफ्नो जीवनलाई पहिलो प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने जोड दिइएको छ ।
हाल बाँकेमा वर्षा जारी रहेको छ र नदी–खोलाको बहाव बढ्दो क्रममा छ । मौसमविद्हरूले आगामी दिनमा पनि वर्षा निरन्तर हुने अड्कल गरेका छन् । यस्तो परिस्थितिमा माछा मार्ने, दाउरा निकाल्ने वा अन्य कारणले नदीतर्फ जाने बानी तत्काल त्याग्न आवश्यक देखिन्छ । चेतावनीलाई गम्भीरतापूर्वक लिने हो भने मात्र सम्भावित दुर्घटनाबाट बच्न सकिन्छ । यसरी, बाँकेमा हाल उत्पन्न भएको वर्षातजन्य परिस्थितिले प्रशासन, सुरक्षा निकाय र स्थानीय तहलाई सक्रिय तुल्याएको छ भने नागरिकलाई सचेत रहन निरन्तर आग्रह गरिएको छ । सावधानी अपनाउने हो भने वर्षा–नदीसँग जोडिएका जोखिमलाई कम गर्दै मानवीय क्षति रोक्न सकिन्छ भन्ने आशा लिइएको छ ।
नदी तथा खोलाहरूमा पानीको बहाव बढ्न सक्ने

बाढी पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार कमला नदीमा पानीको बहाव सतर्कता तह आसापास छ । यस्तै कन्काई, पूर्वी राप्ती, पश्चिम राप्ती र बबई नदीको बहाव सतर्कता तहभन्दा तल रहेको छ । कोशी, नारायणी, बागमती, कर्णाली, महाकाली सहायक नदीहरूमा जल सतर्कता तह सामान्य रहेको महाशाखाले जनाएको छ ।
लगातारको वर्षाका कारण नदी तथा खोलाहरूमा पानीको बहाव बढ्न सक्ने भएकाले जोखिम भएका क्षेत्रहरूमा सतर्कता अपनाउन महाशाखाको आग्रह छ ।