सडक सुरक्षाको सम्वेदनशील ठाउँमै बसबिसौनी

बाँके, कात्तिक १९ :- बिहानको साढे नौ बजेको समय । धम्बोझी चोकतिर हिँड्ने मानिसहरूको अनुहारमा हतारो छ । कोही विद्यालय लैजाँदै छन्, कोही कार्यालयतिर दौडिरहेका छन् । भीडभाडका बीचबाट टेम्पो, मिनीबस र मोटरसाइकलको हर्न एकसाथ बज्छ । मान्छेको ठेलमठेल भीड उस्तै छ । त्यही भीडको किनारमा बुढी आमा हातमा झोला बोकेर बस पर्खिरहेकी छन् । उनी जहाँ उभिएकी छन्, त्यहीँ बस रोकिन्छ । वरिपरि फुटपाथ छैन, न कुनै सुरक्षित स्थान । चालकले झट्ट ब्रेक लगाउँछ । टेम्पोको पछाडिबाट अर्को बाइक धक्का खान्छ । बुढी आमाले डरले हातले आँखा ढाक्छिन् । यो दृश्य यहाँ हरेक दिन दोहोरिन्छ ।

नेपालगन्जको मुटु मानिने धम्बोझी चोक अहिले यात्रु र सवारी साधन दुवैका लागि ‘जोखिम क्षेत्र’ बनेको छ । सहरका पाँचवटा मुख्य बाटो यहीँ आएर मिसिन्छन् । खजुरा, घरबारी टोल, वीपी चोक, पुष्पलाल चोक र सेतुबिक चोक सबैको बाटो यही हो । बिहान र बेलुकी यो चोक सहरकै सबैभन्दा व्यस्त ठाउँ बन्छ । सेतुबिक चोक जाने लाइन (पश्चिम)तर्फ रहेको बसबिसौनी अहिले विवादको केन्द्र बनेको छ । यस ठाउँमा सयौं यात्रुहरू हरेक घण्टा ओर्लिन्छन् र नयाँ यात्रुहरू चढ्छन् । सवारी साधन रोकिने, यात्रुहरू हतारमा सडक पार गर्ने, अनि ट्राफिकको भीडले सबैलाई तन्काइरहेको ।

स्थानीय चालक रामु थारु भन्छन्, ‘यहाँ एकछिन पनि ध्यान नदिँदा ठक्कर हुन्छ । बिहान स्कुलका बच्चा, दिउँसो मजदुर र बेलुकी बजार जाने भीडले सडक नै बन्द हुन्छ ।’ धम्बोझी केवल एउटा चोक होइन, यो नेपालगन्जको गतिशीलताको प्रतीक हो । तर सहर बढ्दै जाँदा यसको साँघुरोपन अब त्रासको कारण बन्दैछ । सडकहरू चौडा भएका छैनन्, बसबिसौनी पुरानै ठाउँमा छ । यात्रुको संख्या भने हरेक वर्ष बढ्दैछ । उनी भन्छन्, ‘धम्बोझी जस्ता चोकहरूलाई सहरको ट्राफिक ‘हट स्पट’ भनेर चिनिन्छ । यहाँ बस रोकिने ठाउँ, पैदल यात्रुको मार्ग र पार्किङ अलग हुनुपर्छ । अहिले तीनवटै एउटै ठाउँमा मिसिँदा जोखिम अत्यधिक भएको हो ।’

धम्बोझीका पसलमा काम गर्ने हरिकृष्ण शाहले भने आफ्नो अनुभव यसरी सुनाए, ‘हामीले यहाँ साना ठक्कर नदेखेको दिन हुँदैन । कहिलेकाहिँ बालबालिकाको बुट, साइकिल, वा ठेला सधैं छेउमा लडेको देखिन्छ ।’ नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाले पछिल्लो वर्ष ट्राफिक व्यवस्थापन सुधारका लागि नयाँ योजना अघि सारेको छ । तर धम्बोझी जस्तो संवेदनशील चोकमा ठोस काम अझै सुरु भएको छैन । सहरका बासिन्दाहरू अब परिवर्तन चाहन्छन् । उनीहरू भन्छन्, ‘सहर बढ्दैछ, भीड बढ्दैछ । तर सडक र बसबिसौनी पुरानै छन् । व्यवस्थापन नगरी हामीले दुर्घटनाको डरका साथ यात्रा गर्नुपर्ने अवस्था कति दिन ?’

यो बसबिसौनी समस्या केवल दुर्घटनासम्म सीमित छैन । यो बसबिसौनी अहिले सहरकै ठूलो ट्राफिक जोखिमको मूल कारण बनेको छ । टेम्पो र मिनीबसहरू यात्रु पर्खिंदै सडकको बीचमा रोक्छन्, पछाडिका सवारी साधनहरू थुनिन्छन्, यात्रुहरू भीडमा धकेलिँदै ओर्लिन्छन् । सडकको दायाँपट्टि पसल, बायाँपट्टि पार्किङ, बीचमा सवारी—अन्ततः हरेक दिन यो ठाउँ ‘धमाका’ बिना बित्दैन । स्थानीय व्यवसायीहरू भन्छन्, ‘पहिले यो ठाउँ त्यति व्यस्त थिएन । जनसंख्या र सवारी साधन बढेपछि स्थिति अनियन्त्रित हुँदै गएको हो ।’ दैनिक हजारौं मानिस यहाँ आउँछन्, बाँके, बर्दिया, सुर्खेत, दाङ हुँदै सीमापारि भारतसम्मका यात्रु । सबैको बाटो यहीँबाट गुज्रन्छ । यही कारणले यो चोकलाई ‘सहरको नाडी’ पनि भनिन्छ । तर जसरी अत्यधिक नाडीको स्पन्दन चिन्ताको कारण बन्छ, धम्बोझी पनि अहिले त्यही अवस्थामा पुगेको छ ।

सडक योजना र ट्राफिक नियमनमा काम गर्ने विज्ञहरू भन्छन्, ‘धम्बोझी जस्ता चोकलाई दीर्घकालीन सोचसहित पुनः संरचना गर्नुपर्छ । बसबिसौनीलाई खुला ठाउँमा सार्ने, पैदलमार्ग छुट्याउने र सवारीका लागि पृथक लेन बनाउने काम तत्कालै थाल्न सकिन्छ ।’ सहरले विकासको गति बढाउँदै गर्दा नागरिकको सुरक्षा त्यसको पहिलो प्राथमिकता हुनुपर्ने उनीहरूको तर्क छ । धम्बोझी चोक अझै पनि नेपालगन्जको धड्कन हो । तर त्यो धड्कन अब बेचैन हुँदै गएको छ, सहरसँगै बढ्दै, तर सुरक्षाको सास फेर्न नसक्दै ।

मुख्य बुँदा सारांश
– दैनिक साना दुर्घटना र ठक्कर सामान्य घटना ।
– बसबिसौनी र पैदलयात्रीको अव्यवस्थित व्यवस्थापन ।
– ट्राफिक प्रहरी र उपमहानगरपालिकाबीच समन्वय अभाव ।
– विशेषज्ञहरूको सुझाव — बसबिसौनी सार्ने, फुटपाथ र पार्किङ छुट्याउने ।
– तत्काल सुधार नगरे धम्बोझी सहरकै सबैभन्दा जोखिमपूर्ण क्षेत्र बन्न सक्ने चेतावनी ।

बढ्दो दुर्घटनाको जोखिम
– नेपालगञ्जको अति व्यस्त धम्बोझी चोकमा दैनिक साना ठक्कर र दुर्घटनाका घटना दोहोरिन थालेका छन् ।
– पाँच वटा मुख्य मार्ग (खजुरा, घरबारी टोल, वीपी चोक, पुष्पलाल चोक र सेतुबिक चोक) यही चोकमा मिसिने भएकाले सवारी साधनको चाप अत्यधिक छ ।
– सेतुबिक चोकतर्फ रहेको पुरानो बसबिसौनी यात्रुका लागि जोखिमपूर्ण बनेको छ ।
– बस र टेम्पोहरू यात्रु देख्नेबित्तिकै सडकको बीचमा रोकिँदा पछाडिका सवारी साधनहरू थुनिने र ट्राफिक जाम हुने गरेको छ ।
– फुटपाथ र पैदलमार्ग नहुँदा यात्रुहरू सडकमै ओर्लने र पार गर्ने क्रममा दुर्घटनाको जोखिममा पर्ने गरेका छन् ।
– सहर विस्तारसँगै सवारी साधन र यात्रुको संख्या बढे पनि पूर्वाधार पुरानै रहेका कारण समस्या बढ्दै गएको छ ।
– स्थानीयहरूका अनुसार धम्बोझी सहरको पहिचान हो तर व्यवस्थापन नहुँदा सहरकै संवेदनशील ठाउँ बन्दै गएको छ ।

दुर्घटनाको अति जोखिम क्षेत्र
नेपालगन्जको अति व्यस्त धम्बोझी चोक दैनिक साना ठक्कर र दुर्घटनाका घटनाका लागि चिनिएको छ । सहरका पाँच मुख्य मार्ग—खजुरा, घरबारी टोल, वीपी चोक, पुष्पलाल चोक र सेतुबिक चोक यही चोकमा मिसिने भएकाले यहाँको ट्राफिक घुइँचो अत्यधिक छ । विशेष गरी सेतुबिक चोक जानेतिर रहेको पुरानो बसबिसौनी यात्रुका लागि जोखिमपूर्ण बनेको छ । बिहानदेखि बेलुकीसम्म यहाँ बस र टेम्पोहरू सडकको बीचमा रोकिँदा यात्रुहरू ओर्लिन्छन् र नयाँ यात्रु चढ्छन् । पैदलयात्रुहरूको लागि फुटपाथ नहुँदा सडक पार गर्दा दुर्घटना हुने सम्भावना उच्च छ ।

नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकाले बसबिसौनीलाई अन्यत्र सार्ने प्रस्ताव अघि सारे पनि कार्यान्वयन हुन सकेको छैन । सहर विस्तारसँगै सवारी साधन र यात्रुको संख्या बढे पनि पूर्वाधार पुरानै भएकाले समस्या झन् बढेको छ । धम्बोझी चोक आज सहरको मुटु भए पनि, सडक सुरक्षाको दृष्टिले अति संवेदनशील क्षेत्र बनेको छ । प्रशासनले यथाशीघ्र व्यवस्थित योजना लागू नगरे, यहाँ दुर्घटनाको जोखिम अझ बढ्ने देखिन्छ ।